څانګيزه ژبنۍ او ادبي او بپاڼه  
  www.zyar.net  
 
 
  اړيكي کتابتون خونديځ(ارشيف) دپوهاندزياراندوژوند
 
نيوليک
 نېټه : 20.12.2014 |   ليكوال : داکتر ببرک ارغند     چاپي بڼه
پوهاند داکتر زیار اسطوره است

داکتر ببرک ارغند

هالند ، نوامبر2014

پوهاند داکتر زیار اسطوره  است

 پوهاند داکتر مجاور احمد زیار از زمرۀ آن فرهیخته گان و فرزانه گانِ   علم و ادب کشور است که  سایۀ  قلمش را تنها وتنها در تارکها و چکادها باید  پی گرفت .  او بزرگ است و در دامنه ها نمیتواندهستیت داشته باشد و  «در آیینۀ کوچک » هم ننماید . این بهینه مرد   بیشتراز پنجاه سال  خم و پیچهای زنده گی ، اوراق کتابها و دهلیزهای دانشگاهها و مدارس را عاشقانه   پیموده ومنزل زده تا به   جایگاه امروزین خویش رسیده است . این فرزانه ،مردیست خود جوش و خود ساخته  که از روستای «حصارک »از دامنه های « سپین غر» با اشک و آه  بر خاسته وتا فراز های اکادمیهای سویس  و دانشگاههای  برن ، هومبولت برلین  و اکسفورد لندن راه زده  است .  کمتر ده و قریه در کشور ما یافته میشود  که نقش تایرِ  موتر سایکل  این پژوهشگر و محقق آنجا ها نقش نبسته باشد . او به دور ترین دره ها  و قشلاقها  بخاطر دریافت ریشه های  واژه ها و شناخت زبانها و گویشهای رایج در کشور سر زده  است . او عاشق علم و پژوهش و آفرینش  است . افزون بر بیست دفتر شعر  و داستان در حدود  یکصدو سی جلد اثر علمی و پژوهشی دارد که از آن میان سی و هشت اثر تاکنون زینت چاپ یافته اند . و افزون بر اینها  بیشتر از سه هزار  مقاله به زبانهای  پشتو ، فارسی دری ، المانی و انگلیسی  نگاشته است  که با این حد و مقدار پس از علامه عبدالحی حبیبی مقام دومین پژوهشگر پرکاردرکشوررااحرازمیکند .

کدام مکتب رو و دانشگاهیی باشد که نام والای این گسترده دانش را نشنیده باشد . او  یگانه متخصص ورزیدۀ  زبانهای آریانی  در کشور ست  . پوهاند زیار زبانشناس ، ادبیاتشناس ، نژاد شناس ، پژوهشگر ، شاعر ،  ژورنالیست  ، نویسنده ، مترجم و نقاد ادبی و اجتماعیست . استاد زیار در عیار ساختن زبان پشتو با معیار های  زبانشناختی نوین جایگاه بی بدیل دارد . همچنان او   یکی از پایه گذاران و نوگرایانِ نستوۀ  شعر نو و آزاد پشتو  بشمار میرود.                                                                                                      

 فرزانه گانِ کشور پیرامون شخصیت والای علمی و ادبی  ایشان زیاد قلم فرسایی نموده اند و ابعاد مختلف زنده گی ایشان را با مهر ومحبت بر جسته ساخته اند تا جاییکه  شاعر نامدار فارسی دری جناب سید رفعت حسینی در مورد معرفت ایشان میگوید : « شعر کمترین  فضیلت اوست »

استاد زیار با فضیلت گستری به زبان فارسی و پشتو  شعر می سراید و سروده هایش سر شار از پیامهای انسانیست : 

 

یوګوربت یم ،د ویلاړ له دنګو غرونو راالوتی

نه د چا د دانې ښکار او ، نه د چا په دام کې نښتی

د تاریخ نیاوتون مې للي ، سپیناوی په هسکه غاړه

نه مې سترګې چاته ټیټې ، نه د چا پشوته پریوتی

څه د وخت ټګی برګی او، څه زما رشتینولې وه

که پردا دومره سپین نمرو ،دیوتایانو یم تیروتی

د توپان مرغه په شان کښم ،خپله لار په غر څپو کې

نن سبا که یم په بوښته ، د ناخوالو کی کښیوتی

په تورتم کی ما بلینده ، بله ساتلې د سره شعر

د ازمون له سرې بټی ، لکه پولاد مخسور راوتی

و یا :

 

آب و خاک وباد و آتش ،

سنگ و ستاره و خورشید و

همه را پرستیدیم

و به نیایش نشستیم

ولی این همه

مارا به هم  یگانه نساخت ،

هر روزی از یکدیگر دورتر گشتیم . . .

پس بیایید :

زنده گی را پرستیم

و

به خاطر زنده گی بهار صلح و آزادی را !

در مورد فعالیتهای ژورنالیستیکی این ابر مرد کمتر گفته شده است . میخواهم تاکید کنم که در سال سیزده سی وهشت خورشیدی هنگامی که هنوز شاگرد صنف اول دانشکدۀ زبان و ادبیات بود دست به فعالیتهای ژونالیستیکی زد  . از گزارشگری ساده  برای روزنامۀ هیواد آغازید و تا مدیریت  نشریۀ وزین« آینده »  ار گان مرکزی  نهضت آینده افغانستان ادامه داد . قابل یاد آوریست که در فاصله میان این دو عهده داری از 1351 تا 1354خورشیدی- زمانی که هنوز محصل بود - مسؤلیت نشریۀ « وژمه » و نشرات  پشتوی دانشکدۀ ادبیات را نیز به عهده داشت . همچنان باید گفت که روزگاری نماینده گی افتخاری روزنامۀ  « پیام » ارگان نشراتی حزب دموکراتیک خلق افغانستان در المان شرق  نیز  به گردن ایشان بوده است .        

 

پوهاند زیار با نگارش مقالات متعدد و عضویت در کمیته های نظارت وکنترول نشرات رادیو وتلویزیون و  روزنامه ها و جراید کشور ، جوانان قلم بدست این عرصه را در سمت و سو دادن   فعالیتهای ژورنالیستیکی شان  مدد رسانده و در پاکیزه نگهداشتن زبان  کوشیده است .

   اما پرداختن داکتر زیار به داستان  و داستاننویسی هم مساله ایست    در خور توجه . او به زبانهای فارسی دری و پشتو خیلی نیکو داستان مینویسد و در آفرینش  آثار داستانیش از توانمندیهای ویژه یی نیز بر خوردار است . او با نگارش داستانهایش  اتوم و هستۀ نظام های فرتوت سیاسی- اجتماعی کشور را با دقت و موشگافی برهنه میسازد و به این گونه در بیداری ملی و طبقاتی سهم برازنده میگیرد . داستانهایش از زبان و تکنیک عالی و مستحکم بر خوردار  هستند . آثار داستانی  زیار با بیان ریالیزم نقاد ارایه شده اند و معیار گزینشش  واقعیت بوده است .  او همواره  پرسوناژهای داستانهایش را از میان زنده گی واقعی جامعه گزین کرده است  و این چیزیست نظیر کار های نویسنده گان بزرگ . وقتی   داستان کوتاۀ« زنش را پس بدهید »نوشتۀ این نویسنده را میخوانیم  میبینیم که نویسنده  به  « چه گفتن » و « چرا گفتن » و « برای کی گفتن »بیشتر نظر دارد. هنر را بیداری میداند و هنر مند را بیدار کننده.

از کار های برازنده و بی بدیل دیگر این محقق والا مقام یکی هم  پرداختن  به زبانشناخی  و گویشهای  زبان فارسی دری در گسترۀ  داستانهای افغانیست . بی گمان میتوان گفت که تا کنون  هیچ پژوهشگری  - به  فراخنای کارکردِ داکتر زیار - به این معمول دست نه یازیده است   . پردازش به ویژه گیهای گویشیِ   رُمانِ حجیمِ « کفتربازان » و یا رُمان دو جلدی « لبخندِ شیطان »- به مثابۀ  رمانهای  وطنی - باب تازه یی را  برای پژوهشگران  زبان و گویشهای فارسی باز کرده است   . واضح است که داستانها منابع پر فیض و غنی و با اهمیت در  عرصه بیان گویشها میباشند .

 فرا نمودن سجایای علمی و فضیلتهای ادبی استاد زیار به وسعت یک علامه از حوصلۀ این نوشته بیرون است. من این بزرگداشت را نیکو میدانم  و به این باور هستم که جناب پوهاند مجاور احمد زیار از زمرۀ آن شخصیتهای بزرگ ، نیک اندیش  ، دانشمند و عدالت پسندی است  که  با برخورد علمی و اکادمیک خود در عرصۀ  خردِ زبانشناختی و ادبیات معاصر کشور  به ویژه   رشد و غنی سازی زبان پشتو بی بدیل است .  عمرش  طولانی باد  و راهش هموار .


بېرته شاته

كـــــور
نوې ژبپوهنه
پښويه(ګرامر)
ليکلار
وييپوهنه
سيند(قاموس)
بدلمېچ(عروض)
پښتواوپښتانه
کړنيزه ژبپوهنه
نوې ادبپوهنه
شعري ځېلونه (ژانرونه)
نثري ځېلونه
کر ه کتنه
غبرګون
خبرتيا او ګوزارش
پیِغامونه
ليکونه
انځورونه
كــــور  ::   دپوهاندزياراندوژوند  ::   خونديځ(ارشيف)  ::   کتابتون  ::   اړيكي