څانګيزه ژبنۍ او ادبي او بپاڼه  
  www.zyar.net  
 
 
  اړيكي کتابتون خونديځ(ارشيف) دپوهاندزياراندوژوند
 
نيوليک
 نېټه : 08.08.2011 |   ليكوال : پوهاند دوکتور مجاور احمد زیار     چاپي بڼه
ترنگتوک (euphony)

 لکه پاس چې ورته نغوته وشوه ، لنډۍ له ټاکلي څپيز- خجيز انډول سره سره پر يوه ناخجنه موزيکاله، په بله وينا، پر يوې خوږ غږې يا ترنمي څپه پای ته رسي.  مانا دا چې د دغې وروستۍ (دوويشتمې) څپې خوږغږي د څپيز- خجيز انډول ترڅنگه د لنډۍ يو بل رغنده ټوک  گڼل کېږي او نشتون يې رغښت له پوښتنې سره مخامخوي؛ د شعر په توگه يې يوه څپه کمېږي او له موسقي پلوه (موزيکال) اهنگ له لاسه ورکوي. دغه ټوک يا توک ((ترنمي څپه)) يې يا زور (-a) وي، يا (-مه) او يا هم ( -نه). په يو مهال کې له دغو درېواړوڅپو څخه هره يوه د ور مخکې(يوويشتمې) خجنې څپې له يوڅه اغېز سره لنډۍ ته يوه خوږغږي يا خوش آهنگي وربښي او پر همدې لاسوند له درو څخه هره يوه څپه هم ايوفوني (euphony) بلل کېږي چې پښتو انډول يې ترنگتوک يا ترنمي توک کېدای شي. دغه درېگونې څپې سره د خوږ غږۍ له پلوه پردرو پوړيو وېشنه مومي، (-نه) په لومړۍ پوړۍ (درجه) کې راځي، (-مه) په دويمه اوزور (-a)کې ځينې کورني او بهرني داسې انگېري چې يوازې همدغه درېيمه د لنډۍ پايڅپه رغوي، په داسې ترڅ کې چې دا دومره ترنم نه لري او يوازې هله يې موزيکاله لوښه زياتېږي،چې ترې له مخه (-م) يا (-ن) راغلی وي، لکه په دې بېلگه کې:

اخر به خاورې شې بدنه _ که دې هرڅو پر وطنو وگرځومه (يا: -ساتمه،

-ليکمه، ځمه، يمه، شمه، خېژومه...)

که نه په يوازېني ځان دومره راکښون نه لري، او ليکوال يې هم تراوسه مټې دايوه بېلگه ، هغه هم د يوه دېوگلی (پشه يي) ملا پر حواله را يادښت کړې ده:

په پېښورکې مې زړه تنگ شو _ کله به درشمه پراخه دېوگله!

په هره توگه، (_مه) او (-نه) هم کېدای شي، د همدغه درېيم ډول په څېر عادي ژبني توکي اوسي او يا هم هسې د موزيکالو (ترنمي) توکو په توگه په پای کې سرباري شوي وي، د ړومبي ډول بېلگې، لکه:

- د خوشالۍ ياران مې ډېر وه

 چې ښادي ولاړه، ټولو پورته کړل لاسونه

د لېونۍ ارمان پوره شو

                                                                 پر لاره ځي په کاڼو ولي زيارتونه

بړستن دې واغوسته ويده شوې

                                                                 پر زړه دې نشته د يارۍ سوي داغونه

- بس که چې مور دې کنځل وکړه

                                                                 نامړې تاته مناسب نه وه مينه

بلبل د زړه په غم اخته شو

                                                                 غوټۍ د زړه سودا کوي د زړه دننه

ظالمه دا ظلم دې بس دی

                                                                 چې يو دې خوار کړم، بل دې ورک کړم له وطنه

د دويم ډول بېلگې چې ترنمي توکي يې پر ژبنيو هغو ور سرباري شوي اوسي، بېخي ډېرې دي او دلته يې پر يوڅو بسنه کوو:

- د بېلتانه په کور کې راغلم

                                                                 برخې قسمت شوې، زما غم په برخه شونه

څوک مې له حاله خبر نه شو

                                                                 بېلتون مې بيا پر لمن اور ولگاونه

څوک مې له حاله خبر نه دي

                                                                 دننه زړه مې هجران دړې وړې کړنه

- څه شو که ناسته مې دلې ده

                                                                 اروا مې ستا پر کټ منگولې لگوينه

څله ودرېږې يارمې نه يې

                                                                 يار مې هغه دی چې غونچې څڼې ساتينه

باده پر باد مې سلام وايه

                                                                 پر هغه باد چې د اشنا پر لوري ځينه...


بېرته شاته

كـــــور
نوې ژبپوهنه
پښويه(ګرامر)
ليکلار
وييپوهنه
سيند(قاموس)
بدلمېچ(عروض)
پښتواوپښتانه
کړنيزه ژبپوهنه
نوې ادبپوهنه
شعري ځېلونه (ژانرونه)
نثري ځېلونه
کر ه کتنه
غبرګون
خبرتيا او ګوزارش
پیِغامونه
ليکونه
انځورونه
كــــور  ::   دپوهاندزياراندوژوند  ::   خونديځ(ارشيف)  ::   کتابتون  ::   اړيكي