څانګيزه ژبنۍ او ادبي او بپاڼه  
  www.zyar.net  
 
 
  اړيكي کتابتون خونديځ(ارشيف) دپوهاندزياراندوژوند
 
نيوليک
 نېټه : 08.08.2011 |   ليكوال : پوهاند دوکتور مجاور احمد زیار     چاپي بڼه
وييپانگه (واژه نامه)

 

ارمانل

حسرت خوردن

 

استازگر

رسالتمند

 

استازي

نماينده گى، رسالت، سفارت

 

ارتېيلځى

زباله دان

 

اسکېرلى

مستضعف

 

اسمانڅک

اسمانخواش، سر به فلک شده

 

اسمانلار

ارت و بيرت

کهکشان

بسيار وسيع يا گسترده

 

آر(ه)

اصل، اصيل، پرنسب

 

آړ

مانع، سد، شرط

 

اسان خوښى

استراحت طلب

 

ارام خوښى

ارامځای

ازمون بټۍ

راحت طلب

آرامگاه، مقبره

کورۀ آزمايش

 

انځور

تصوير، تابلو

 

انځوريز

مصوير، تصويرى، منقش

 

انځورگر

اوتې بوتې

مصور، نقاش، نگاره گر

چرند پرند،چرنديات

 

الواک

نظر، تيورى

 

الوى

بريان، واسوخت

 

اوس اوس، په دې وروستيوکې  

اړنگ

 اړنگ بړنگ

درين تازه گی-آواخر،آخراٌ

شک،ترديد

شک و ترديد

 

 

 

اړنگلاندې، اړنگمن

مشکوک، تحت اشتباه

 

اکر

اکربکر

اکر وکر

وضع، حالت

حال احوال

وضع هويت

 

انکړ

حالت و وضع(بد انکړ)

 

اړين

ضروري، حتمي

 

انگى، انگازه

پژواک، انعکاس صدا

 

اړ

صرف، دريغ

 

اننگوږى

انارک، رخسارگک

 

اند

اند و ژوند

اند و واند

فکر، انديشه

انديشه و زنده گی

انديشه و خيال

 

اند پوهه

ايديولوژى

 

انددود، اند توگه

طرز فکر

 

انډوخر

انډۍ

اورپکی

خرمستي

قورمه

اشرار

 

اوړون ټکى

نقطه عطف

 

اور اورکى

کرم شبتاب

 

اورشيند (غر)

اورتون

اورپښتی

(کوه) آتشفشان

آتشکده

آتشپرست

 

اورين، اورنى

اورلوبه

اورپکی، اورگډی

اړه تړه

اغېز،اغېزه

اغېزمننه

اغېزښندنه

آتشين

آتشبازی

اشرار

بندوبست؛ زدوبند

اثر،تاثير

اثرپذيری

اثرگذاری

 

اوکوب

شکوه

 

اووى (ژمنه)

قول، وعده، تعهد، تضمين

 

اويجه

سرزمين، قلمرو

 

اوښان (اوښکن)

آشک آور

 

ارمانژلى

اوږدمهالی

(ا) وسمهال، نن سبا

(ا)وسمهالی

ارمان زده

طويل مدت

امروزه، دراين روزها؛ ماضی

معاصر

 

بادوړه

       - - -

باوري

 باوروړ

باور رايه(-ې)

باورليک

باد کويه

يقيني،اعتمادی

قابل اعتماد

رأی اعتماد

اعتماد نامه

 

بد ورد يا بدورگ(-ى)

بدمنش، بد طينت

 

بد اندى

بدلگی

بدگڼه

بدوين(-ی)

بدونگی، بد رنگ

بد انديش

ناپسند، نامطبوع

زشتی،ناسزا

بدبين

بدقواره، زشت رو

 

بسېدل

کفايت کردن، بسنده کردن

 

بډ،گوَر

حريف، ضد، مخالف

 

برخليک

برخليک ساز(-ی)

بې برخليکه

بې برخليکي

بې سروبوله

بې سروبې سرواښي

سرنوشت

سرنوشت ساز

بی سرنوشت

بی سرنوشتی

بی سروپا، نادرست

بی بندوبار

 

بول، اووى،ژبه، ژمنه

قول، عهد

 

بريا(برياوې)

برېښليک(برېښناليک)

برېښليکول

دست آورد(ناکره:لاسته راوړنه)

اېمېل

اېمېلول

 

بولــله

قصيده، حماسه

 

بلوسل

غصب، تجاوز کردن

 

بلوساک، بلوس، بلوسه

غصب، تجاوز

 

بلوسگر

غاصب، متجاوز، تجاوزگر

 

برلاسى

تفوف، هژمونى

 

برى چار

فاتح، غاصب، پيروز

 

بشرواله

بېړنی

بېړنی اکر

بېړندوی، تلواري

بشر دوستى، هيومانېزم

فوری، عاجل

حالت اضطراری، اېمرجنسی

عجله کننده،شتابان

 

بې سوله

نامعقول، غير منطقى

 

برميال، پرمن

پر شکوه، شکوهمند

 

بې نياو، بې لوره

بى رحم، بى انصاف، غير عادلانه

 

باکه

حدس، ويار

 

بو ځل

بورجل

سنگ باره،ديوارسنگی

اقامتگاه؛کمينگاه؛سنگر

 

بلېنډه،شونټۍ

بلونج

مشعل چراغ چوب

بديل، الترناتيف

 

بوږن  

تکان، دلهره، دهشت

 

بوږنوړى

بوږنېدل(-ول)

-دهنده،دهشتناک،دهشت انگيز تکان خوردن(- دادن، برآنگيختن)

 

بدلمېچ

ميزان الشعر، عروض

 

بهير

کاروان، جريان؛ روند،پروسه

 

بې کچه(بېکچه)

بی اندازه، بى حده، نامحدود

 

بلهاري، بلهاری

فدا، قربان(-ی)

 

بلهاري

قربانى

 

بويه(خوړل بويه)

بايد، بايست

 

بنجره

بنجر، بنچر

بَخوَله(په دويم خج)

بدوين(-ی)

بېواک اوخپلواک

بېواکوږی

شگوفه

ژوليده، پژمرده

فاجعه، تراژيدی

بدبين

واکه و همخوان، واول و کنسوننت

ابتدابه ساکن،کلستر

 

بړبکۍ (بړبوکۍ،بوړبوړکۍ)

بيا بيا، په بياځلي ډول

بې ټيکاوه

           - - -

گردباد

باربار، مکرراٌ

غيرثابت،متزلزل؛بحرانی

 

پاتمړې

پاتوړی

ميراث

وارث

 

پانگواکي

امپرياليزم، سرمايه سالارى

 

پاڅون

رستاخيز، قيام

 

پارو پاميزاد(يوناني)

بلند تر از پرواز عقاب (افغان زمين)

 

پلور

ارزش، فروش

 

پسولل،رازل

آراستن (به زيور...)

 

پخشو

خلاص،فارغ، رها،آزاد

 

پتليز (-ول)

پيوست، پيوند (کردن)

 

پار (د مينې په پار)

پاټکی(سرخج)

خاطر، پاس (به خاطر- به پاس عشق)

قطعه، شعر

 

پاټکيوال

پاړکی

شاعر

طبقه(اجتماعی)

 

پاړکيز(پاټکيز)

طبقاتى

 

پاسللى

ممون، سپاسگزار

 

پاسلونى

منت گذار

 

پاسلل(زبادول)

منت گذاشتن

 

پاسلنه

پاسوال

پاموړ

منت گذارى

پاسدار، نگهبان

درخورتوجه،قابل ملاحظه

 

پايټکی

پايبڼه

 پايخج

پايله

پيلخج،سرخج

پيلامه

پايلوبه

پوړ

پښويه

پښوييز

نقطۀ پايان(-ی)

شکل نهايی، فاينال

فشار پايانی

نتيجه

فشارآغازی

علامه، علامت(سمبول)،نقطۀ آغاز

بازی (مسابقه) نهايی

قشر(ساختمانی، اجتماعی)

دستور زبان، گرامر

دستوری،گرامری

 

پْښېله(ابتدا به ساکن)

پښېليز،قافيوال

قافيه

قافيی، قافيوی

 

پېروپلور

په تېرکې

په پښتوغږېږم

 پرپښتوليکل کړم

خريدوفروش

سهواٌ؛ درگذشته

با پشتوگپ ميزنم

دربارۀ پشتومينويسم

 

پرغز

غضب

 

پازوال

موظف، مسوول

 

پتږ،پاڼ،گړنگ

کره کوه، پرتگاه

 

پرنډې وينې

خون لخته

 

پاڼريژ

برگ ريزان

 

پتليز (جوخت)

پيوست

 

پرښه

سنگلاخ

 

پرخ

شبنم

 

پژى

بدن، وجود، جسم

 

پژنى

بدنى، جسمى

 

پنځ

پنځول، هستول 

طبيعت

 آفريدن، ايجاد کردن                     

 

پنځونه(هستونه)

آفرينش، تخليق،ايجاد( هنر)

 

پنډغالى

پنډوپېړ

جارى اجتماع، کمپ

لُک و پهن،زياد ضخيم

 

 

پورژنى (سلى)

مسافر، تبعيد شده

 

پېر

دور، دوران، گردش (زمان)، حالت

 

پېرزوينه

پېيل

پېيلی

روادارى، همدردى، مهربانى

سفتن؛ سرودن(شعر)

سفته؛ سروده شده؛ منظوم

 

پيلوړ

 پانگ ونه

پرتله

پرتليز

پرله پېيلی

پرله پسې،پرلپسې 

پرله غښتی                                           

پرورش

سرمايه گذاری

مقايسه

مقايسی، نسبی

منظم، مرتب

پی يکديگر؛ پيهم، پيوسته

منسجم، سستماتي

 

پرښتل،پښتل

پرهرژلی

پوهاوی،وبله پوهاوی

په ټوله کې، په لويه کې،په ټوليزډول

په سر(سر)کې،ترټولومخکې

په ناسوبتيا کې

په لوی لاس

                - - -

پرستش کول

مجروح

تفاهم،افهام وتفهيم،مفاهمه

عمومی،عموماٌ،عمدتاٌ( له لويه سره)

ازهمه نخست،پيش ازهمه

غياباٌ،غايبانه

ارادی، قصدی،قصداٌ

 

تلپاتې

تليادی،يادژوندی

جاويدانى، ابدى

زنده ياد

 

تل بهاندې

هميشه جارى

 

تل ژوندى

تلسمسور

زنده جاويدان

هميشه بهار، هميشه شگوفان

 

تل ښېرازى

تلغاک

هميشه بهار، همېشه سرسبز

شوروشر؛ بادوباران

 

 تاړاک، يلغاک

ترله(تربوره)

شبخون، تاراج

اودرزاده(مؤنث)

 

تاندليان

توښۍ،تودنۍ

جوانمرگ

بخاری

 

تبځ

تره

تخته سنگ

بدن، وجود

 

تړه

تړونی

تلاوه

تلوَله

تلوَلی(پايخج)

تلوَلی(٣خج)

تندي ليک،برخليک

تندغری

توندوتېز

لاش کوه؛ پيمان...

آله بستن،

جفا

وارخطايی، دست پاچگی،تشويش

وارخطا،دست و پاچه، پرېشان

بريان( شده)، کباب (شده)

سرنوشت

تږی،جلوهلی

تندوتيز؛ ديم و فُل

 

توزنه هيله

تمع بيجا

 

توسن

سبب

 

تنا

تمېزی(تمېزي)

رعد

سوراخ بينی(مناخير)

 

توک(توکونه)

توکی(توکي)

توند

توخم

عنصر، ماده

عنصر،ماده

تند

تخم

 

توکم(لکه توخم)

نسل، نژاد

 

تيندک

سکندرى، خرام

 

تورتم روڼى

ساهى شکن

 

ترڅ

درز، ضمن

 

توره دربله

سيه و تار، چرک و سياه

 

ترخ

تړه، تړون

بغل (کوه)

پيمان ،قرارداد

 

تړونوال

قراردادی،متعاقد

 

تل

ته، ريخته

 

تور برېښ

تس نس

تشتور

تشپاڼی

توغ(له توغه وتل)

تَوغه،ناغه،گناهگاره،گرمانه

توغَه

         - - -

تهديه با سلاح

حيف ميل؛ درهم وبرهم

يکسره خالی

غيرمسلح،خلع سلاح

توان(ازعهده برآمدن)

کفاره،جرمانه، جبران خساره

انجير

 

 

ټکر

ټکرخور

ټکرويی

ټوک

تصادم؛ التباس؛ توارد(درشعر)

متصادم

واژۀ تصادفی

جزء

 

ټيټال

پستي، دنائت

 

ټول، غونډ

ټوليز

کل، همه

عامه، عمومی، همگانی

 

(ټوليزې) رسنۍ

رسانه ها(-ى همگانى)،(ماس) ميديا

 

ټولنواله

سوسياليزم، جامعه گرايى

 

ټولنوده

ټولنپوهنه

ټولنوټيز

 

ټوژله،ټولوژنه

رشد جامعه، رشد اجتماعى

جامعه شناسی، اجتماعيات

اجتماعی-اقتصادی،سوشل اکانوميک

کشتار دستجمعی،جنوسايد

 

ټولځ

ټيکاو

ټاټوبی

                - - -

مجمع، کمپلکس(ساختمانی...)

ثبات؛پايداری

زادگاه؛سرزمين؛ ميهن

 

جاج(-اخېستل)

فکر، مفهوم، برداشت(کردن)

 

جړه

کشيده گى، کشمکش

 

جارواته

برگشت

 

جاروتل

جالپاڼه،اوبپاڼه،گورتپاڼه

برگشتن

وبسايت

 

جړاو

مرصع

 

جنگ جگړه

مبارزه جنگ و جدل

 

جنگيال (-ی)

مبارز، رزمجو، سلحشور، جنگجو

 

جوت

آشکار، ثابت، مسلم، بديهى

 

جړوبى (ځړوبى)

آبشار

 

جوله

شکل، فورم

 

جوليز

شکلى، لفظی

 

جلا وطن(-ی)، جلاهېوادی

                   - - -

تبعيد، تبعيد شده، دور از وطن

 

چار

چاره(١خج)

چاروال،کارندوی

چاره(پايخج)

چارواک(-ی)

چاپگر

چاپېريالي

چاپېريالپوهنه

 چاپ،چاپي

چاپخونه

چاڼځی

چورلکه

کار،فعاليت؛ مهم

کار

فعال،کارا

 چاره،علاج

مقام،صاحب مقام(دولتی،رسمی)

چاپگر، پرېنتر(کمپيوتر)

محيطی، environmental

محيط شناسیecology

چاپی،مطبوع

چاپخانه،مطبعه

تصفيه خانه، پالش

هيليکوپتر، طيارۀ چرخکى

 

چورلک

چورليځ،لمانځی(٢خج)

چړاو،ټولوژله،ټولوژنه

چلښت پيسه

چلندلار،چلندبېلگه

چارناچار

چمگاډی

      - - -

چرخش، سکندرى

محور

قتل عام،کشتارعام، مساکر

کرنسی،پول رايج

طرزعمل، procedure

مجبوراٌ، ناگزير

ترموای

 

ځاځ

خشم، قهر،غصه

 

ځاځل

ځاځوړی، قهروړی

ځمکلاندې  

ځمکواکي

ځمبل(باڼه رپول)

به خشم آمدن،قهرکردن

قهرآلود،خشمگين

زيرزمين،زيرزمينی، اندر گروند

زمين سالاری، فيوداليزم

پلک زدن، مژه بهم زدن

 

ځېل

نوع، ژانر

 

 

 

 

ځواکلېږد

انتقال قدرت

 

ځواک

نيرو، طاقت، قدرت

 

ځلوب

 ځواکمن

ځواکمنېدل(-ول)

ځواکمني

          - - -

سراب

 نيرومند، مقتدر، پرقدرت

نيرومندشدن(-کردن)

نيرومندی

 

 

 

 

 

څانگ(څانگونه)

څانگغوڅ

څانگ وسرغوڅ

څپڅپاند

بال، شهبال

با پروبالِ شکسته،دل افگار

باپروبال وسرشکسته

نوسانی، غيرثابت؛متردد

 

څرخوبى،گوړبهی

گرداب، چرخاب

 

څورنگ

دلريش، پريشان

 

څڅۍ، تره

ناوه

 

څڅواکى

قطره گک

 

څڅوب، څڅوبى

چکک، تراوش، چکيده

 

څپان

څلاري(څلورلاري)

توفان آب

چهارراه، چار راهی

 

څمغېلى(بېپيڅوله کېږدۍ)

غژدى، بدون در پرده

 

څنډ

څپوڼی

څپه

څو څپيز

څلوريځ

افق

دستمال، دست پاک

موج؛ هجأ، سيلاب

چند هجائی

 رباعى، مربع(شعر)

 

څلوريزه

چهاربيتى، چهار پاره؛ قطعه

 

څوَب

       - - -

شوق

 

 

خاچوڼى (چوڼى)

بلبل، عندليب

 

خونړى

خونين، خون آلود؛ خونخوار

 

خوځون،خوځښت

حرکت، تحرک، تکانه

 

خوگلن

گلخن، خريج آتش

 

خول ماخول

زده و زخمى

 

خوال

خاليگاه، بيخ کوه، سچ کناره رود بار

 

خول

تاج، خود، کلاه آهنى، پوچک مرمى

 

خواخوږي

خوږ بويه

خوږبويي

خوږغاړی

همدردى،همدلی

خوشبو

خوشبويی

خوشخوان، خوش صدا

 

خونل، لونل، ښندل

نثار کردن،آفشاندن(گل)؛اثرکردن

 

خولنگ

خاورپوهنه

                                  - - -

فرياد

خاکشناسی

 

دښمن، دښنه، ميرڅی

دشمن، خصم

 

دک

علت

 

دروږ،بلهار

قربانى

 

دوييزه

درېيزه

مثنوى

مثلث(شعر)

 

دوه څپيز

دوه گرايه،دوه هومره

درسته

دوهجايی، دوسيلابه

دوچند

سلاح

 

درستوال

درغل

درغلي

مسلح

سر درگم، فريبکار

فريبکار؛ جعلکار، جعلی

 

درگه

نيستان، نيزار

 

درنگه

لاش، نعش، جسد

 

درنگمخور

                                 - - -

ډبروژله

لاشخور

 

سنگسار

 

ډمگۍ

مشاطه، آرايشگر

 

ډورۍ، گورنډه

دخمه

 

ډنډگلى

نيلوفر

 

ډليز

گروهى، دستجمعى، جمعى

 

ډيل (ټال)

                                  - - -

معطلى

 

 

ربړه

معظله، پرابلم، شمالک

 

رازل، ښکلل، سينگارول

راشی(پايخج)، رېز

رانغښتل(رانغاړل)

رزمنه وال

آراستن، پيراستن،اذين بستن

برف کوچ

پيچاندن،دربرگرفتن، در...نهفتن

روزى رسان

 

رپى

رپاند

رسنۍ

رسنوال

رسنيز

پرچم، بيرغ

در اهتزاز(پرچم...)

رسانه ها

ژورنالست

 رسانه يی،ژورنالستيک

 

رغځى

رغاونه،رغونه

راغ، سنگزار

ساختار

 

روغه وال

صلحجو، صلح خواه

 

رڼوب

زلال

 

ريز

برف کوچ

 

رېږدله

زمين لرزه، زلزله

 

رخه سخه

حسد و عناد

 

رغښت- رغاونه

سرنوشت، ساختار

 

ربغړ

ربغونی

رنگين ټال،بوډۍ ټال

اولاد بى نوا و يا بی سرپرست

 

رنگين کمان،کمان رستم،قوس قزح

 

ريشى، ستانه

(بيا) رغاونه

رغنده

رغاوه

روحانى

ساختار،بازسازی

سازنده،تعميری

صنعت

 

ربړوکى

ربړ

ربړيالی، زيارکښ

ربړه

ربڼه

زار و زبون

زحمت،محنت

زحمتکش،کوشا(ن)

مشکله،معضله،پرابلم

بادخفيف،نسيم

 

ربځ (رېبځ)

رښته(رښتې)

رښتيا(رښتياوې)

رښتياينه

(په) رښتيا-رښتينه

                                 - - -

جاروب، برس دندان، کفش...

حق(حقوق)

راست،راستی،واقعيت(واقعيتها)

تحقق

واقعاٌ

 

زغر

زره، جوشن

 

زغرور، زغروال

زره دار

 

زغريالى

زغرگاډی

زغرټټرۍ

 زغرد(په زغرده)

زغم، پېڅ

زغمناک،پېڅيالی

زغموړ

زره پوش

موتر يا خودرَو زرهدار

واسکت زره

صريح،آشکارا(گفتن)

تحمل،بردباری،حوصله

بردبار،تحمل پذير،باحوصله

قابل تحمل

 

زغومى،څرخوبی

زمول،زموللی

گرداب،ورطه

پژمرده،ژوليده، خشکيده

 

زمولل

پژمردن، خشکيدن

 

زېړغلى،ژيړغړن

زرد مانند

 

زېرندويي

آفرينشگرى، ايجادگرى

 

زېږندوى

ايجادگر، خلاق، آفرينشگر(هنر)

 

زهرژلى، زهرجن

زهرآگين، زهر آلود؛ سمى؛مسموم

 

زېرى گر(ندى)

مژده رسان

 

زبېښاک

-گر

                                   - - -

استمثار، بهره کشى

استثمارگر،بهره کش

 

 

ژغور (ژغورل، ژغورتيا)

نجات، رهايى

 

ژغورند(ه)

رهايبخش، نجات بخش

 

ژغورندوى،ژغوراند

ژغورډله

ژغوربېړۍ

ناجى، منجى

تيم نجات

کشتی نجات

 

ژمن

ضامن، متعهد

 

ژمنه،ژبه

ژبپوهنيز

ژبپانگه،وييپانگه،وييزېرمه

ژوندجگړه

                                - - -

سپوږميز

سپوږمۍ مخې

وعده، تضمين، تعهد

زبانشناختی،لنگويستيکی

ذخيرۀ زبان،vocabulary

تنازع اللبقا،مبارزۀ زنده گی

 

مهتابی،قمری

ماهرخ،مهرخ،مهرو

 

سترگلين

 سترگليد

سترگوليدلی

سترگوليدلي

سترگ ارت

سترگرس

سترگ ورشو

 ستو

نگاه، نظر

ديد چشم؛ چشمديد

شاهدعينی

چشمديد ها

چشم انداز

چشم رس eyeshot

ساحۀ ديد

 قطره گک

 

ستونځ

ستونزه

قله، چکاد(کوه)

مشکل،معضله،پرابلم

 

ستونزمن

ستغيونی

خسته کن، پرابلماتيک

صعب العبور

 

ستن،غونډ

ستون،رکن(شعر)

 

سوړسمخ،يخ کرخ

خيلى سرد،زمهرير

 

سروب،سرامنې (اوښکې)

سکينده(-کول)

خوناب

جبران(-کردن)

 

سندرۍ

سيند

سيندکښنه

سيندکښ

شرشره، فواره

دريا،رود؛فرهنگ(قاموس)

فرهنگ نويسی،لکزيکوگرافی

فرهنگ نويس

 

سيندگى

سمندر،درياب

درياچه،جهيل؛ فرهنگ کوچک

بحر؛فرهنگ محيط،فرهنگ جامع

 

سمندرگى

سمندرمشر،سرماڼو

بحيره

اميرالبحر، کپتان کشتی

 

سندربول، سندرغاړى

آواز خوان،گلوکار

 

سندربوله

سوَب

سوبتيا

مشاعره

حاضر

حاضری، حضور

 

سُوبمن

فاتح، پيروزمند

 

سوبه

فتح، پيروزى

 

سورکى

سونتوکی،سونتوکي

سونلرگي

شفق

مادۀ سوخت، موادسوخت

چوب سوخت

 

سروور،سراور

ميوه افشانى بر عروس

 

ساهو

جاندار، ازاد، اسوده

 

سرغړاند، سرغاړى

متمرد، سرکش

 

ستن

رکن، ستون

 

سول

عقل، خرد

 

سکالو

سم له لاسه

سملاسي

سکاسه(سکاسې)

سکته(٢خج)

                               - - -

موضوع، مضمون، مطلب

فوری؛ طورموقت،موقتاٌ

سمدستی، دستی،فوری، عاجل

شبح(اشباح)

قناعت؛ صبر

 

شننه

تحليل، تجزيه، تقطيع

 

شوبله

هزارپا، شيله، تانک جنگى

 

شوبلور

تانکيست

 

شپول (شپاله)

هاله

 

شتۍ

تير، سوفار، خدنگ

 

شيند پر شيند

شوپيان

شک و شوپيان،اړنگ بړنگ

شکمن

تيت و پرک، پراگنده

تاوان،خساره

شک و ترديد

متردد؛مشکوک  suspect

 

ښکالو

شونی

شونتيا(شونتياوې)

                     - - -

صداى پا

شدنی، ممکن

امکان(امکانات)

 

ښکالوه(سرخج)

بحث،مباحثه

 

ښکېل

ښکېلتيا

درگير، دربند، گرفتارinvolved

درگيری، گرفتاری

 

ښادمانه

ښارمېشتی

ښاروند

ښاروندي

حماسه، کارنامه

شهرنشين

شهروند، تبعه، ستيزن

شهروندی، تابعيت،ستيزنشيپ

 

ښکېلاک

استعمار

 

ښکېلاکگر

استعمارگر

 

ښکارندوى

نمايانگر، ممثل، مظهر

 

ښکلل

ښکليستان

ښه ترا، په ښه ډول

ښهانه،ښمر

ښمروښېگڼه

                                - - -

مزين ساختن، توشيح کردن

سرزمين زيبايی

خوبتر، به گونۀ بهتر

خوبی،نيکی

خير، خيريه

 

غځونې

خميازه؛جهش

 

غورځنگ

غورځاوڼ

جنبش، نهضت movement

عضوِ يک جنبش

 

غوني (زيږېدل)

غرڅپه

گونه (تغيير خوردن)

موج عظيم،surf

 

غړند

غړی

غړيالی(ږوب)

پژمرده

عضو؛ عضله؛ پراته

عضلاتی، تنومند

 

غېلې

رمه

 

غلچکى (نظر)

(نگاه) دزديده، خس دوز

 

غوړسکه

دود کشيف

 

غلياک

حمله سرى، شبخون

 

غاړې مورگې

بيشه و گنگل، کوه و دامن

 

غونډ

رکن، مجموعه، گروه

 

غرڅپه

موج عظيم

 

غاړه

گردن، لحن، نغمه

 

غزلبول

غزلسرا، غزل گو

 

غزليز

غزلى

 

غوړگه

نوده

 

غچ

غوره

غوراوی

غورچاڼ

غونډ

غونډْ له(٢څپيزه)

غونډْ له پوهه

        - - -

 کرکنډه

انتقام

مهم،برجسته

انتخاب،گزينش

گلچين، گزينه

عبارت،فقره؛رکن

جمله

جمله شناسی، نحو

 

خرسنگ

 

کارغالی

کارگاه، ورکشاپ

 

کاز

آز

 

 

کازمن

آزمند

 

 

کومى

حلقوم

 

کبړ

ريسمان، ضحيم، کېبل

 

کربه

راه صعب المرور کوهى

 

کبلۍ

غزال

 

کوکۍ

گل، دهن، پروانه گل

 

ککۍ

 سردمک چشم

 

کړنگ ژمى

زمستان سرد

 

کونډ

قله، سربريده

 

کنځر (کنځڼ)

 کروړ

 کرگر،کروندگر،بزگر

کړوَنگى(دويم خج)

کسات

ککوبى

 کوبۍ

پلاس، لحاف، مندرس

 روبين، سخت، نام شاعر

 زارع، دهقان،کشاورز

 آبشار

 انتقام

 عطر (گلاب)

حباب

 

کوکه (کور) 

                       فرياد، واويلا، ضجه

 

کهول (کول)

دودمان، نسل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کونگ وزمه

جغد مانند

 

کيڅليک

لوحه مزار

 

کوغالى، کوډغالى،کوډله

کنگل

کنگلنی

کچ

  - - -

مرغانچه، ځانۀ محقر

يخ، منجمد

فريزر

سطح، سويه

 

گر

ظلم، ستم

 

گرگر

ستمگر

 

گړنگ

پرتگاه

 

گردله

گردباد

 

گلکڅ

ساحل پر گل، بيشۀ گل ساحلى

 

گل ونه

گلبڼ

گلباغچه

درخت گل

گلشن

باغچۀ گل

 

گلبوټى

غنچه گل

 

گلپاڼه

گلبرگ

 

گلڅانگه

شاخ گل

 

گل وله

گل بيد

 

گل ويى (-ونه)

گلمينه

گل واژه (ها)

عشق گل،گل دوستی

 

گليون

 گوټپېر، گوټليد

گل گشت

 زاويۀ ديد

 

گواښ، گواښنه

اخطار، تهديد، قهر

 

گواښل

تهديدکردن؛اخطاردادن

 

گور(گڼ)

غلو (با واو معروف)

 

گور (لکه لوړ)

حريف، رقيب

 

گل څېره

گل چهره

 

گل مخى

گلرو، گلرخ

 

گلورين

گل مانند

 

گورنډه، ډورۍ

گودال، دخمه

 

گوربت

عقاب

 

گروم،زړه غوټه

عقدۀ دل، کمپلکس

 

گرومن

پر عقده، عقده يي

 

گرانبيه

گرانبها

 

گبڼۍ

(رعشه) لړزه

 

گوټ

                              - - -

جرعه، گوشه

 

لمر پښتى

لمرمزدک

لمريز

لمريزکال

لمرين

لمرڅرک،لمرڅړيکه

لمرڅرکی، پيتاوی

                             - - -

افتاب پرست

معبد يانيايشگاه خورشيد

خورشيدی،شمسی

سال خورشيدی(هجری قمری)

آفتابی

نوک آفتاب، آغازطلوع

پيتاو،آفتاب رخ

 

 

لاربه

رهنمون، رهکا

 

لښل، لېږدېدل

کوچيدن

 

لېږد

کوچ، رحلت

 

لوښه

لارښود

خصلت، عادت

رهنما

 

لورښود

لارلودن، لورلودن(ورکېدل)

سمت دهنده،قطب نما

سمت وسو؛ خرک ودرک(گم شدن)

 

لروين

دوربين

 

لنډوين

نزديک بين، کوتاه نظر

 

لولنگر

لالهاند، لالهان

آواره، خانه بدوش

سرگردان

 

لگړ، خوړ، توی

لوڅې پوڅې

لی پر لی

رودبار

زاری و الحاح؛ چاپلوسی

اينسو و آنسو؛به هرسو

 

لَور                                                                           

رحم، روادارى

 

لورېينه

روادارى، مهربانى

 

لوراند، لورين

مهربان، رحيم

 

لورول (لورېدل)

روا داشتن

 

لېوال

مشتياق، علاقمند

 

لېيل، هڅول

تشويق کردن

 

لړه

دمه، مه، غبار

 

لېوالتيا

اشياق، علاقه (مندى)

 

لونل (لونى)،خونل

لوبډله

لوبغالی

لوبغاړی

افشاندن، نثار کردن (مى افشاند)

تيم(ورزشی)

ستديم

ورزشکار،بازيکن

 

لېوکټى

چوچه گرگ

 

ليد

ديد، نگاه، نظر

 

لووى

گواه، شاهد

 

لاسبرى

مسلط (به فشار "ب")

 

لاسبری

لاسرسی

تسلط (به فشار "ر")

دسترس(-ی)، access

 

لېچن (لېچن سترگى)

            - - -

چرکين، شريده (چشم شاريده)

 

مرگڅپاڼى،مرگاني،مرگونی

مرگبار

 

مزدک

مزگت

مخسوری

مخسوری، مخسوري

مخروڼی

مسجد، معبد، نيايشگاه

مسجد، مزگت

سرخرو

سرخرويی

بارخ صفا، آبرومند

 

ماڼو

ناخدا، ملاح، کشتيران

 

مليا

همراهى

 

منى

مرکز

 

منگنى

خزانى

 

مينه وړى

دلربا

 

موخه

هدف، مقصد، مرام

 

موخن

هدفمند

 

مرجوڼا

مرگ و ژوند

مرگ ومړينه

غواص

مرگ و زنده گی

مرگ و مير

 

مخسور(ى)

سرخرو

 

مخسوري

سرخرويى

 

منځپانگه

د(ونمايه) محتوا

 

ملوب

خوناب، آبگين

 

متره

نيرو، شيمه

 

ماښامى

خفاش، شپرک

 

مړزگه خور

لاش خور

 

مخينه

مخينه وال

سابقه،پيشينه

سابقه دار،باسابقه

 

مخبېلگه

مخنی، مخينی(مخينيان)

ننگول

ننگونه

ناسکيندی

ناباندې

ناباندي،ناباندېوالی

ناتار،ناورين

ناسوَب

ناسوَبتيا

نازغموړ

نازولې او نازلوبولې

اُلگو،مودل (نمونه)

قبلی، سلف(اسلاف)

چلنج-چالش کردن

چلنج،چالش

 جبران ناپذير

ناموافق، مخالف،مختلف الرأی

عدم موافقت، مخالفت،اختلاف

فاجعه، مصيبت

غيرحاضر،غايب

غيرحاضری،غيابت،عدم حضور

غيرقابل تحمل

نازدانه و نازنين

 

ناورين،ناتار

غم، اندوه،فاجعه،تراژيدی

 

ناخوالې (نادودې)

ناسزا، ناپسمانى

 

ناخوال

نارام، آزرده

 

ناړام

ناندره(ناندرې)

ناندريز

لجوج، جسور، ماجراجو

جنجال، لانجه

جنجالی،متنازع فيه

 

نانډوله

ناسازگار

 

نانډولي

ناسازگارى

 

نانغتان

ناشنو، بازيگوش

 

ناغېړى

سهل انگار

 

ناغېړي

نړگه

سهل انگارى

نهالستان؛ نهالفروشی،نرسری

 

نوزېږى

نو زاد

 

نورپنځلى

آفريده از نور

 

نا لاسبرى

نارس، غير مسلط، تسخير ناپذير

 

نمرگلى،لمرگلی

آفتاب پرست

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نياو

نياوتون

نياو والي

نياو وزارت

عدل، داد

محکمه،دادگاه(عالی)

محکمه، دادگاه

وزارت عدليه يا دادگستری

 

نيمژواند(ى)

نومهالی

نيم جان

معاصر،مدرن

 

نړيواکى

جهانبانى، جهان سالارى

 

نومونه

اصطلاح، نامگذارى

 

نومونوړ

قابل تسميه

 

نړيواله

نړيواکي

نړيپاڼه، نړيجال

انترناسيوناليزم

جهانسالاری؛ امپرياليزم

انترنت

 

نغوته

نغوتنه

اشاره

تلميح، کنايه

 

نگوښل

لنگىدن

 

نگه (نږه)

باب، خالص

 

نمنځ

نگاسه

احترام؛ عبادت، پرستش،نيايش

طنين

 

نگېرل

نگېرگډون

احساس کردن

حس آميزی، پرادکسی

 

 

 

 

نگېرنه

احساس

 

نوږى

نوږيز

جنس(مذکر، مؤنث)

جنسی

 

نوغى

نطفه، ريشه

 

نهيل

نا اميد، مايوس

 

نهيلي

پاس حرمان، نا اميدى

 

نېز

سيل، سيلاب

 

نېزوړى

خس و خشاک سيلاب

 

نيمه خوا

نيم بسمل

 

ناوکۍ

نندارمه

عروسک؛ نوعی گياه فرشی

درامه، نمايشنامه

 

نغرل،نغړل(ناکره:نغړدل)

نټه

نټه نه منونکی

نټيالی

           - - -

وييپانگه،وييزېرمه

(نوې)وييرغاونه

وييپوهنه

بلعيدن

انکار

انکار ناپذير

منکر

 

ذخيرۀ لغویvocabulary

واژه سازی

واژه شناسی، واژگان

 

وسپنيز(ناکره:اوسپنيز)

ورانپوهاوی،ناسم پوهاوی

آهنی،آهنين

سؤتفاهم

 

 

 

 

وبله، ځبله

با همديگر، با هم، بهم

 

ولوله

احساس، عاطفه

 

ولوليز

عاطفى،احساساتی

 

ونج

ونجړ

عوض، تعويض؛ميز

ميز خورد

 

ويلوب

گدازه، مذابه

 

ويرژلى، ويرلړلى

سوگوار

 

وبله

باهم، باهمديگر

 

ويار

عيب

 

ويارجن

معيوب

 

ويى (وييونه)

واژه، لغت، کلمه (واژه ها)

 

ورشو (اورشو)

مرغزار

 

وينې بيه

وينه او مينه

خونبها

خون و عشق

 

وراشه

وجيزه، گفتار نيک

 

ووره

وربل(ناکره:اوربل)

ابر باريک

کاکل، موی پيشانی

 

وربوى (اور بوى)

ويار( ويارن)

حريم،قلمرو

عيب(معيوب،نقص)

 

وياړن (وياړلى)

پر افتخار، مفتخر

 

وېره وړى، ترهوړی

وېلاړ

ويرژلی،ويرژړلی،ويرمن،ويرجن

هيبت انگيز،دهشت انگيز

تصميم،عزم،اراده

ماتم زده، سوگوار

 

هممهال (-ى)

همعصر، معاصر، همزمان

 

همغاړى

همغږی، همغږي

همغږيز، همغږيزي

همنوږی

همنوږيزي

همکار

همآهنگ،همآهنگی

هم آوا،همآوايی

همجنس

همجنس بازی

 

همبريدى

هملوری

همسرحد

همسو

 

هڅول، ليل

ترغيب و تشويق کردن

 

هاند و هڅه

هوډيالی،هوډمن

سعى و تلاش

مصمم؛لجوج

 

هوسا ژوندى

مرفه الحال

 

هېواد پلورى

هېواد مشر(ناکره:ولسمشر)

وطنفروش

رئيس دولت ياجمهور

 

هيښ

هېښ پېښ،هک پک

هېښتيا

هېښتياوړ

حيران، متعجب

مات و مبهوت

تحيٌر، شگفتی

قابل تعجب،درخورشگفتی

 

هېښنده،هېښوونکی

              - - -

يادغونډه

محيٌر، تعجب آور،شگفت انگيز

 

محفل يادوبود

 

يمال

توفان برف، برف کوچ

 

يون

يونليک

يونليکونکی

حرکت، پويش، پويه، سفر

سفرنامه،گزارش سفر

سفرنامه نويس

 

يوون

واحد، يونت

 

يونل، درومل، تلل

رفتن، حرکت کردن، سفر کردن

 

يېبره

حاصل، ثمر،ثمره

 

يېبرور

بارور،حاصلخيز

 

يېړ

دسته کشتى ها

 

يانکي،يانکيان

امريکايي،امريکايى ها

 

ياد، يادونه

ياد و بود

 

يادنامه

يادښت(ناکره:ياداښت)

ياده،يادی

يادنامه

يادداشت

يادآوری؛حافظه

 

               

 


بېرته شاته

كـــــور
نوې ژبپوهنه
پښويه(ګرامر)
ليکلار
وييپوهنه
سيند(قاموس)
بدلمېچ(عروض)
پښتواوپښتانه
کړنيزه ژبپوهنه
نوې ادبپوهنه
شعري ځېلونه (ژانرونه)
نثري ځېلونه
کر ه کتنه
غبرګون
خبرتيا او ګوزارش
پیِغامونه
ليکونه
انځورونه
كــــور  ::   دپوهاندزياراندوژوند  ::   خونديځ(ارشيف)  ::   کتابتون  ::   اړيكي